Các loại trái mọng berry dù ở trên cây hay trong món ăn đều trông đẹp lung linh mỹ miều, vị chua ngọt quyến rũ và vô cùng bổ ích cho sức khỏe
Bài : Hạ Dung( kỳ 76)
Sau những ngày nắng xuân ấm áp và các cơn mưa xuân mát lành, mùa hè là mùa thu hoạch vô số các loài hoa thơm quả ngọt. Điều này không chỉ có ở xứ nhiệt đới như Việt Nam mà ngay cả các nước Tây Âu cũng không là ngoại lệ. Đặc biệt, các loại quả mọng - berry - thu hút nhiều người bởi vẻ ngoài đẹp mỹ miều, vị ngon lạ miệng mà lại vô cùng bổ ích cho sức khoẻ.
Từ quen....
Gọi tên “quả mọng”, có người nghe thấy lạ. Nhưng nếu nhắc đến dâu tây - strawberry - thì người ta có thể “à” lên gật gù, vì ngay cả với xứ nóng như Việt Nam, dâu tây cũng vô cùng thân thuộc. Quả dâu đỏ mọng, vừa nhìn đã muốn… cắn là món khoái khẩu của không ít người, ăn sống chấm đường hoặc chấm muối ớt cũng thích, mà xay sinh tố, ép lấy nước cũng mê. Qua đất Việt, quả dâu tây có thể không còn được to và ngọt lịm như ở trời Tây, nhưng cái vị chua chua ngọt ngọt này lại được người Việt “biến tấu”, chấm kèm muối ớt theo thói quen, tạo vị mới cho quả dâu khiến ngay cả người ở xứ sở “quê hương” của dâu tây cũng thấy thú vị.
Mùa thu hoạch dâu tây thường là vào tháng sáu, nhưng vì nhu cầu cao nên người ta trồng dâu và thu hoạch quanh năm. Quả dâu tây có mặt rất nhiều trong các món ăn, từ bánh nướng, trang trí bánh kem cho đến làm mứt, các loại nước xốt cho món tráng miệng cho đến các loại nước uống, kem, kẹo... Mùi thơm đặc biệt của dâu cũng được ưa chuộng, đến nỗi nó được dùng rất phổ biến trong các loại bình xịt hương thơm, nến, son môi, son bóng…
Một loại quả mọng khác cũng có vẻ đẹp tuyệt vời không kém dâu tây là mâm xôi - raspberry, hay còn gọi là phúc bồn tử. Với những người sống ở vùng rừng núi Việt Nam, mâm xôi cũng không phải xa lạ gì. Nó thường mọc tràn lan như một loại cây dại và gắn liền với ký ức tuổi thơ của khá nhiều người. Nhưng mâm xôi dại Việt Nam nhỏ hơn rất nhiều so với mâm xôi ngoại nhập, và dĩ nhiên, không có cái giá đắt đỏ như loại trái cây xa xỉ này.
Mùa mâm xôi thường kéo dài khoảng từ tháng 5 đến tháng 7 hàng năm. Loại mâm xôi phổ biến thường có màu đỏ hồng. Khi còn trên cây, mâm xôi có vẻ đẹp dịu dàng với lớp phấn bàng bạc phơn phớt ngoài da. Lúc chín mọng, mâm xôi trông sắc sảo hơn với lớp da mềm mại mà căng mọng.
Ngoài màu đỏ, mâm xôi còn có loại khi chín dần chuyển đỏ sậm hơn, thậm chí đen thẫm. Loại này trông rất giống dâu tằm Việt Nam, nhưng quả nhỏ và tròn hơn. Hơn nữa, mâm xôi thực ra có cấu tạo là kết nối của nhiều hạt tròn nhỏ, rỗng ruột nên chú ý kỹ sẽ thấy khác hẳn dâu tằm.
Có vị chua đậm hơn dâu tây nhưng cũng như dâu tây, mâm xôi được dùng nhiều trong các món bánh tráng miệng và làm mứt. Lá và thân mâm xôi cũng nhiều dược tính, nên ở nhiều vùng quê, mâm xôi là thứ không thể thiếu trong những loại cây lá của “chè mùng năm”, thường được hái vào mùng 5 tháng 5 hàng năm và dùng dần để hãm uống như một loại trà. …
Đến lạ....
Cùng trong họ “berry” còn có việt quất - blueberry - có màu xanh đậm. Màu xanh của việt quất là một thứ màu lạ lùng khó tả. Nó như vừa có cái lộng lẫy của màu xanh lông công, vừa có sự bình dị của màu xanh lơ đơn thuần. Có lẽ lớp phấn bạc bên ngoài đã đem đến cho blueberry vẻ đẹp huyền ảo ấy, dù quả của nó có hình dáng cũng bình thường, không có gì đặc biệt như dâu tây hay mâm xôi. Nhìn việt quất, người ta dễ liên tưởng đến quả sim hay quả mua vốn cũng rất phổ biến ở núi rừng Việt Nam, nhưng việt quất có phần to hơn và chắc chắn ngon hơn. Quả xanh cũng có vị chát nhưng quả chín có vị chua chua ngọt ngọt rất tuyệt.
Còn một loại quả mà tiếng Việt cũng dịch là việt quất, nhưng tiếng Anh gọi khác hẳn: huckleberry. Có lẽ vì huck- leberry trông không khác gì blueberry, nhưng thay vì màu xanh huyền ảo đặc trưng của blueberry, huckleberry lại có màu đen bóng, trông rất giống quả trâm của Việt Nam, nhưng tròn hơn.
Bên cạnh đó còn có quả nam việt quất - cranberry - cũng rất nổi tiếng. Khi dịch sang tiếng Việt, tên của loại quả này khiến người ta dễ bối rối vì lúc gọi mạn việt quất theo cách phiên âm tiếng Hán, lúc lại gọi man việt quất hoặc nam việt quất.
Nhìn chung, nam việt quất không phổ biến lắm ở Việt Nam, nhưng lại là loại nước uống rất được ưa chuộng và được sử dụng nhiều trong các món ăn Tây, đặc trưng là làm loại xốt ăn với gà lôi nướng trong ngày lễ Tạ Ơn tại Hoa Kỳ, hoặc phơi khô (như nho khô) dùng trong các loại salad, yaourt, trộn chung trong các món bánh ngọt nướng. Món nước cocktail Cosmopolitan lừng danh cũng được pha từ nước ép loại quả này.
Dù quen dù lạ, các loại berry với vẻ đẹp hoàn hảo, vị chua ngọt quyến rũ và những lợi ích đáng kể cho sức khỏe cũng đang ngày càng trở nên thân thuộc trong đời sống ẩm thực Việt Nam qua các loại kem, bánh, nước trái cây… và được chào đón nồng nhiệt đúng như giá trị tuyệt vời của nó!
Bạn có biết?
- Theo định nghĩa khoa học, quả mọng (berry) là loại trái cây đơn, phát triển từ một bầu nhụy. Hầu hết các loại quả mọng đều có nhiều nạc và ăn được cả vỏ. Hạt của chúng thường nằm sâu trong thịt quả. Ví dụ như cà chua, nho, hồng giòn...
- Trong đời sống hằng ngày, những từ có tiếp vị ngữ là berry được dùng để chỉ những loại quả nhỏ, hầu hết đều là dạng mọng nước, hình tròn hoặc hình thoi, chua chua ngọt ngọt, có thể không có lõi và hạt. Theo các nhà khoa học, một số quả trong số chúng lại không thuộc họ quả mọng.
- Một số loại berry phổ biến: strawberry (dâu tây), blueberry, huckleberry (việt quất), cranberry (nam việt quất, mạn việt quất hay man việt quất), gooseberry (chùm bao, lồng đèn hay thù lù), mulberry (dâu rừng, dâu tằm), raspberry (mâm xôi, phúc bồn tử), blackberry, dewberry (mâm xôi đen), currant (quả lý gai hay lý chua), cherry (anh đào),...
